Η Βιοχημεία της Εφηβείας

teenagers 

Αυτοκίνητο χωρίς φρένα έχει χαρακτηριστεί ο εγκέφαλος του εφήβου. Οι διαφορές ανάμεσα στον ‘ενήλικο’ και τον ‘εφηβικό’ εγκέφαλο είναι μεγάλες και σημαντικές. Συχνά η επικοινωνία μεταξύ γονέα και εφήβου είναι δύσκολη και απαιτητική, όχι όμως αγεφύρωτη.

Την επόμενη φορά που ο δεκαπεντάχρονος γιό σας θα συμπεριφερθεί κατά την γνώμη σας ανεξήγητα και αδικαιολόγητα, θα ήταν χρήσιμο να έχετε κατά νου τα ακόλουθα ευρήματα σύγχρονων ερευνών. Μέχρι την δεκαετία του 1970 επικρατούσε ευρέως η άποψη πώς η ωρίμανση του εγκεφάλου ολοκληρώνεται μέχρι την ηλικία των τριών ετών. Πλέον γνωρίζουμε ότι αυτή η πεποίθηση απέχει κατά πολύ από την πραγματικότητα. Ο εγκέφαλος συνεχίζει την ανάπτυξη του σε όλη την εφηβεία και στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Χάρη δε στην ιδιότητα της πλαστικότητας ο εγκέφαλος μπορεί να αλλάζει και να μαθαίνει καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής μας. Κατά την διάρκεια της παιδικής ηλικίας  αναπτύσσονται οι πρωτόγονες περιοχές του εγκεφάλου που ο ρόλους τους είναι συνδεδεμένος με τα ένστικτα του ανθρώπου. Η αμυγδαλή είναι το πιο πρωτόγονο τμήμα του εγκεφάλου και είναι υπεύθυνη μεταξύ άλλων για την λειτουργία του εντέρου, της αίσθησης του φόβο, και για την επιθετική συμπεριφορά. Η ανάπτυξη της ολοκληρώνεται πολύ πριν από αυτής του προμετωπιαίου λοβού ο οποίος είναι υπεύθυνος για τον έλεγχο των παρορμήσεων, των συναισθημάτων και των αντιδράσεων μας. Οι πρωτόγονες περιοχές λειτουργούν ως επιταχυντές, ενθαρρύνοντας τους εφήβους να πάρουν ρίσκα, να εκτεθούν σε κινδύνους και να αναζητήσουν καινούργιες εμπειρίες. Οι περιοχές του εγκεφάλου που ελέγχουν τον προγραμματισμό, την λογική και την κριτική σκέψη δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα και έτσι δεν συμμετέχουν στις αποφάσεις των εφήβων. Συνεπώς σε αυτή την ηλικία είναι λιγότερο πιθανό να πάρουμε χρόνο να συλλογιστούμε την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, τις εναλλακτικές που έχουμε, τον τρόπο που θα την διαχειριστούμε και να υπολογίσουμε τις συνέπειες των πράξεων μας.     

Τα χρόνια της εφηβείας,  όπου οι βιοχημικές αλλαγές στον οργανισμό μας είναι σε πλήρη έξαρση, είναι ιδιαίτερα κρίσιμα για την ανάπτυξη νέων περιοχών του εγκεφάλου. Τότε είναι που σημειώνεται μια ραγδαία αύξηση στις συνάψεις των εγκεφαλικών κυττάρων. Η φαιά και η λευκή ουσία, αλλιώς μυελίνη αυξάνονται. Η μυέλινη βελτιώνει την επικοινωνία σε κυτταρικό επίπεδο και διευκολύνει την συντονισμένη σκέψη, δράση και συμπεριφορά. Σταδιακά οι περιοχές που ευθύνονται για την ικανότητα μας για αναλυτική σκέψη και λογική ωριμάζουν.

Όλες οι μελέτες αναδεικνύουν πως οι έφηβοι χρησιμοποιούν το μυαλό τους διαφορετικά από ότι οι ενήλικες όταν προσπαθούν να κατανοήσουν κάτι, να πάρουν αποφάσεις, να επιλύσουν προβλήματα ή να διαχειριστούν αγχωτικές καταστάσεις. Οι έφηβοι τείνουν να βασίζονται περισσότερο στις δομές των ενστίκτων, όπως η αμυγδαλή και λιγότερο στις πιο προηγμένες περιοχές που είναι υπεύθυνες για την ορθολογική και στοχοθετημένη σκέψη που είναι εν εξελίξει.  Ο προμετωπιαίος λοβός βρίσκεται ήδη μέσα στο κρανίο τους, όμως δεν ενεργοποιείται πλήρως και δεν υπάρχει άμεση πρόσβαση σε αυτόν.  Συνεπώς είναι λιγότερο πιθανό να σκεφτούν πριν αποφασίσουν «Είναι καλή ιδέα αυτό που πάω να κάνω;» ή «Ποιες θα είναι οι συνέπειες της πράξης μου;».   

Πολυετής έρευνες έχουν επίσης εντοπίσει τουλάχιστον δύο ακόμα περιοχές του εγκεφάλου που υφίστανται σημαντική αύξηση και ανάπτυξη το συγκεκριμένο διάστημα. Αυτά είναι τα μεσολόβιο, το οποίο συνδέει τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου, διευκολύνοντας έτσι την επίλυση προβλημάτων, καθώς και η παρεγκεφαλίδα, που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου. Η παρεγκεφαλίδα ελέγχει το συντονισμό και την κίνηση, καθώς επίσης και την  οργάνωση των διαδικασιών της σκέψης. Όλες αυτές οι ανατομικές δομές αλλάζουν μορφή και ωριμάζουν καθ’ όλη την διάρκεια της εφηβείας. Με βάση το στάδιο της ανάπτυξης του εγκεφάλου τους, οι έφηβοι είναι πιο πιθανό να λειτουργήσουν παρορμητικά, να παρερμηνεύσουν τις κοινωνικές συμβάσεις και τα συναισθήματα των άλλων, να εμπλακούν σε καυγάδες και ατυχήματα, ή να προβούν σε σοβαρές ριψοκίνδυνες συμπεριφορές.

Ενώ λαμβάνουμε υπ’ όψιν μας όλες αυτές τις πληροφορίες δεν πρέπει να αμελούμε την συμβολή της οικογένειας στην διαδικασία «ωρίμανσης» του εφήβου. Ως γονείς οφείλουμε να προσφέρουμε στο παιδί μας τα εφόδια να αντιμετωπίζει μόνο του την ζωή. Οφείλουμε να ενθαρρύνουμε το κριτικό του πνεύμα και την ανάληψη των ευθυνών που του αναλογούν. Είναι σημαντικό να δείχνουμε σεβασμό, να συζητάμε μαζί του, να ακούμε τις ανάγκες τις επιθυμίες του και να δημιουργούμε κλίμα εμπιστοσύνης μέσα στην οικογένεια.

 

Πηγή: David Fassler, MD, Your Teen’s Brain: Driving without the Brakes

Διαβάστηκε 729 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 28 Απριλίου 2012 11:10